İktisat Sanatı

  Neden Bazı İşler Devletindir? İki Gerekçe Çizgisi [1] Ercan Eren Giriş: Özelleştirmenin sınırı nerede? Bir işin devlete ait olması gerektiğini savunmanın birbirinden bağımsız iki yolu vardır: ya özel sektörün o işi daha kötü yapacağını gösterirsiniz, ya da kim yaparsa yapsın o işin ancak kamu adına yapıldığında meşru olacağını. Birincisine araçsal gerekçe, ikincisine içsel ya da meşruiyet gerekçesi diyebiliriz. Özelleştirme dalgasının zirvede olduğu 1980 ve 1990'larda bile bazı alanlar tartışmalı kaldı. Kâr amaçlı şirketlerin işlettiği cezaevleri, Irak'ta sivilleri öldüren özel askeri şirket Blackwater, vergi toplama işinin şirketlere ihale edilmesi bunların en bilinen örnekleri. Tarihçi için bu tartışma yeni de değildir: Osmanlı'nın iltizam ve malikâne sistemi ile Eski Rejim Fransası'nın Ferme générale'i, devletin en temel işlevlerinden birini özel müteşebbislere devretmenin sonuçlarını yüzyıllarca yaşatmıştır. Bu yazıda iki gerekçe çizgisini ayrı ayrı ...

  Güç ve Zenginlik Yeniden: Sanayi Politikası, Jeoekonomi ve Merkantilizmin Dönüşü [1] Ercan Eren Giriş: Tabudan meşruiyete Sanayi politikası ve jeoekonomi, merkantilizmin ne düpedüz rehabilitasyonu ne de tam bir sentezidir: merkantilist sorular geri dönüyor, ama neoklasik araçlarla soruluyor. Bu yazı bu tezi savunmaya çalışıyor. Uzun süre sanayi politikası, ana akım iktisatta neredeyse telaffuz edilmeyen bir kavramdı. "Kazananları seçmek" devletin yapamayacağı, yapmaya kalkıştığında rant kollamaya yol açacağı bir iş olarak görülüyordu. Washington Uzlaşması döneminde bu kuşku bir tür ortak sağduyuya dönüştü. Son on yılda tablo belirgin biçimde değişti. Juhász, Lane ve Rodrik'in "yeni sanayi politikası iktisadı" çerçevesi, konuya akademik meşruiyet kazandırdı. 2025'teki ABD tarifeleri, pandemiyle görünür hâle gelen tedarik zinciri kırılganlığı ve "friend-shoring" tartışmaları ise jeoekonomiyi kendi başına bir alt alan hâline getirdi. Clayt...

  Eşitsizliğin Rasyonelliği: Tabakalaşma İktisadına Kısa Bir Giriş [1] Ercan Eren Soruyu tersine çevirmek Gruplar arasındaki kalıcı eşitsizlikleri açıklarken iktisat uzun süre aynı yere baktı: geride kalan grubun eksiklerine. Daha az eğitim, daha az beceri, farklı tercihler, "uygun olmayan" kültürel alışkanlıklar. Bu bakışta eşitsizlik, dezavantajlı bireylerin özelliklerinin toplamıdır; çözüm de o bireyleri "düzeltmektir". Tabakalaşma iktisadı (stratification economics) soruyu tersine çevirir. Geride kalanların neyi eksik olduğunu değil, önde olanların bu konumu neden ve nasıl koruduğunu sorar. Öncüsü William Darity Jr. olan, Darrick Hamilton ve James B. Stewart gibi isimlerle gelişen bu yaklaşıma göre gruplar arası eşitsizlik bir sapma değil, bir yapıdır. Programatik metin olarak genellikle Darity'nin 2005'te Journal of Economics and Finance 'ta yayımlanan "Stratification Economics: The Role of Intergroup Inequality" makalesi kabul e...

  İnançların İktisadı: Anlatılar, Beklentiler ve İktisatta Yeni Bir Alan [1] Ercan Eren Giriş: İnançlar neden yeniden iktisadın gündeminde? Son on beş yılın üç olayı, iktisatçıların uzun süre kenarda bıraktığı bir soruyu yeniden merkeze taşıdı: İnsanlar ekonomiyi nasıl algılıyor, bu algılar nasıl oluşuyor ve hangi hikâyeler onları harekete geçiriyor? Birincisi 2008 küresel finansal krizidir. Krizin teknik ayrıntıları, yani menkul kıymetleştirme, kaldıraç ve vade uyumsuzluğu, iyi biliniyor. Ama bu yapıların neden bu kadar büyüyebildiği sorusu, yatırımcıların, bankacıların ve düzenleyicilerin konut fiyatlarının ülke çapında düşmeyeceğine dair yaygın inancına dokunmadan yanıtlanamıyor. İkincisi, 2021’in başındaki GameStop olayıdır. Bir internet forumunda yayılan ve küçük yatırımcıları büyük açığa satış fonlarına karşı kolektif bir mücadeleye çağıran bir hikâye, birkaç hafta içinde bir perakende şirketinin hisse fiyatını temel değerinden bağımsız olarak katlarca yükseltti. ...