The Common Good Economy: A New Compass (Kamu Yararı Ekonomisi: Yeni Bir Pusula) Kitap Tanıtımı, Kurumsal ve Metodolojik Bir Değerlendirme
The Common Good
Economy: A New Compass (Kamu Yararı Ekonomisi: Yeni Bir Pusula) Kitap Tanıtımı,
Kurumsal ve Metodolojik Bir Değerlendirme[1]
Ercan Eren
Yazar: Mariana Mazzucato (UCL Institute for
Innovation and Public Purpose Kurucu Direktörü) Yayınevi ve Baskı: Allen Lane
(Penguin Books), Londra — Haziran 2026 Sayfa Sayısı: 352 Sayfa (Ciltli Kapak)
ISBN: 9780241722244
1.
Giriş ve Kitabın Entelektüel Konumu
Çağdaş politik ekonomi ve inovasyon iktisadının
özgün isimlerinden biri olan Mariana Mazzucato, Haziran 2026'da Allen Lane
etiketiyle yayımlanan son eseri "The Common Good Economy: A New
Compass" ile iktisat literatürüne önemli bir metodolojik müdahalede
bulunmaktadır. Yazarın daha önce büyük yankı uyandıran ve devletin iktisattaki
edilgen rolünü sarsan Girişimci Devlet, değer kuramını yeniden masaya
yatıran Her Şeyin Değeri ve kamu-özel iş birliğini somut toplumsal
hedeflere bağlayan Misyon Ekonomisi adlı eserlerinin kavramsal bir
zirvesi niteliğindedir. Mazzucato, bu yeni çalışmasında, kapitalizmin içsel
krizlerini yani artan eşitsizlik, hızlanan iklim krizi ve kamusal güvenin
çöküşünü sadece piyasa mekanizmasının arızi hataları olarak görmeyi reddetmekte;
çözümü kamu yararı kavramının makroekonomik düzeyde yeni bir pusula olarak
tasarlanmasında aramaktadır.
2.
Eserin Yapısı ve İçindekiler Çerçevesi
Kitap, kavramsal bir teorik inşadan başlayarak
somut politika araçlarına uzanan, toplam 352 sayfalık bütünsel bir izlek
sunmaktadır. Eserin mantıksal kurgusu ve tartışma alanları şu ana bölümler
etrafında şekillenmektedir:
Teorik Altyapı ve Metodolojik Eleştiri bölümünde;
ana akım iktisadın kamusal mal ve müşterekler kavramlarına biçtiği reaktif
rolün analizi yapılmakta ve iktisadi değer teorisinin fiyat mekanizmasından
kurtarılarak toplumsal refah ekseninde yeniden tanımlanması sağlanmaktadır.
Ortak Yaşamsal Ortaklıklar bölümünde; kamu ve
özel sektör ilişkilerinin asalak ve rant odaklı yapısının tasfiyesi ile
risklerin ve getirilerin adil bölüşüldüğü, kolektif eyleme dayalı yeni bir
kurumsal iş birliği modeli kurgulanmaktadır.
Uygulamalı Politika Araçları bölümünde; kamu
ihale sistemlerinin, patent rejimlerinin, devlet desteklerinin ve finans
mimarisinin kamu yararı kriterlerine göre radikal dönüşümü ele alınmaktadır.
Küresel Yönetişim ve Vaka Analizleri bölümünde
ise su kaynaklarının yönetiminden küresel sağlık fonlarına, iklim krizine karşı
yeşil dönüşüm stratejilerinden G20 düzeyindeki çok taraflı makro politikalara
uzanan somut ve gerçek dünya uygulamaları sunulmaktadır.
3.
Metodolojik Müdahale: Reaktif İktisattan
Proaktif İktisada
Mazzucato’nun iktisat metodolojisine yönelttiği
temel eleştiri, ana akım iktisadın devlete ve kamusal politikalara biçtiği arka
planı temizleme rolüdür. Yerleşik iktisat eğitimi ve politika yapım süreçleri,
kamusal malları veya müşterekleri yalnızca piyasa başarısızlıklarını ya da
dışsallıkları gidermek üzere devreye giren ikincil, reaktif müdahale alanları
olarak tanımlar. Bu yaklaşım, kamuyu sürekli olarak krizlerin arkasından koşan,
bütçe açıklarıyla boğuşan ve yapısal sorunları proaktif bir şekilde çözemeyen
bir mekanizmaya hapsetmektedir.
The Common Good Economy, bu döngüyü kırmak
amacıyla kamu yararını piyasa oluştuktan sonra yapılan bir düzeltme işlemi
değil, piyasayı en baştan ortaklaşa şekillendiren ve yaratan proaktif bir
kurumsal motor olarak konumlandırır. Değer tasarımı, sadece piyasada oluşan
fiyatların bir fonksiyonu değil; toplumsal katılım, karşılıklılık ve insan
refahının doğrudan bir çıktısı olarak ele alınmalıdır.
4.
Kurumsal Etkinlik Kavramının Yeniden
Tanımlanması
Kitabın heterodoks iktisat ve kurumsal yönetim
teorisi açısından getirdiği en büyük katkılardan biri de kurumsal etkinlik
kavramını neo-klasik iktisadın dar maliyet-fayda analizinden kurtarmasıdır.
Geleneksel yaklaşımlar kurumsal etkinliği, üretim girdilerinin minimize
edilmesi ve finansal kârlılığın maksimize edilmesiyle sınırlar. Mazzucato ise
gerçek kurumsal etkinliğin, toplumsal sistemin uzun vadeli dayanıklılığı,
müşterek varlıkların yani temiz su, nitelikli sağlık ve ekolojik dengenin
korunması ve üretilen değerin adil paylaşımı ile ölçülebileceğini savunur. Bu
bağlamda yazar, şirketlerin ve devlet kurumlarının başarı ölçütü olarak
finansal bilançolar yerine, toplumsal faydayı gözeten somut bir Kamu Yararı
Pusulası önermektedir.
5.
Somut Politika Araçları ve Ortak Yaşamsal
Dönüşüm
Mazzucato, teorik çerçevesini soyut bir ütopya
düzeyinde bırakmayıp, günümüz makroekonomik sistemini dönüştürecek çok güçlü ve
pratik politika araçları önermektedir. Bunların başında devletlerin en büyük
ekonomik gücü olan kamu ihaleleri ve devlet destekleri gelmektedir. Yazar, kamu
ihalelerinin ve teşviklerinin, özel sektöre koşulsuz birer finansal kaynak
aktarımı olmaktan çıkarılması gerektiğini savunur. Bu kaynakların ancak net
toplumsal misyonlara, örneğin karbon emisyonlarının düşürülmesi, adil ücret politikaları
veya patentlerin kamusal erişime açılması gibi amaçlara bağlı olarak
verilmesini şart koşan bir karşılıklılık ilkesini formüle etmektedir. Risklerin
kamu tarafından üstlenildiği ancak kârların tamamen özelleştirildiği asalak
modelin yerine, risk ve getirinin ortak paylaşıldığı sembiyotik bir ortaklık
modeli ikame edilmektedir.
6.
Değerlendirme ve Sonuç
Thomas Piketty’nin mutlaka okunmalı olarak
tanımladığı, Jayati Ghosh’un ise iktisadi yönetişimi edilgenlikten eyleme
geçiren bir yol haritası olarak nitelendirdiği The Common Good Economy,
akademik çevreler için önemli bir başvuru kaynağıdır. Kitabın gücü, yalnızca
radikal bir kapitalizm eleştirisi sunmasında değil; yazarın Dünya Sağlık Örgütü
Sağlık Ekonomisi Konseyi Başkanlığı ve G20 küresel görev güçlerindeki aktif
politika yapım tecrübelerini, uygulanabilir birer makroekonomik modele
dönüştürebilmesinde yatmaktadır.
Sonuç olarak Mazzucato, insanlığın ve gezegenin
karşı karşıya olduğu varoluşsal krizleri aşabilmemiz için elimize teorik olarak
son derece güçlü ve işlevsel bir yeni pusula vermektedir. Eser, ekonomiyi
teknik bir kaynak dağılımı mekanizması olmaktan çıkarıp, yeniden ortak
geleceğimizi inşa etme sanatı ve bilimi haline getirmeyi başarmaktadır.
Yorumlar
Yorum Gönder