TÜRKİYE'NİN ÖNCÜ KADIN AKADEMİSYENLERİ: İKTİSAT VE SOSYAL BİLİMLER ANALİZİ

 

TÜRKİYE'NİN ÖNCÜ KADIN AKADEMİSYENLERİ: İKTİSAT VE SOSYAL BİLİMLER ANALİZİ

Ercan Eren

1. İktisat ve Kamu Maliyesi Odaklı Öncüler

İktisat Fakültesi geleneğinde yetişmiş, disiplinin teknik ve kurumsal sınırlarını belirleyen isimler.

İsim	Doğum	Lisans	Doktora	Temel Odak
Gülten Kazgan	1927	İ.Ü. İktisat	1954 (İ.Ü.)	Makro İktisat, Tarım, İktisadi Düşünce
Sevim Görgün	1928	İ.Ü. İktisat	1958 (İ.Ü.)	Kamu Maliyesi, Bütçe, Maliye Politikası

Değerlendirme: Gülten Kazgan teorik iktisat ve tarım ekonomisi üzerinden fakültenin dışa dönük yüzünü temsil ederken; Sevim Görgün, kamu maliyesi ve bütçe disipliniyle devletin iktisadi işleyişinin akademik kurallarını belirlemiştir.

2. İktisat ve Sosyal Bilimler: Disiplinlerarası Yaklaşım Analizi

İktisadı; hukuk, siyaset, göç ve sosyoloji ile harmanlayan "kurucu kuşak" portresi.

İsim	Doğum	Lisans	Doktora	Alan / Ekol	İktisat ile İlişkisi
Behice Boran	1910	Michigan (1934)	1939 (Michigan)	Sosyoloji	Üretim İlişkileri ve Tarımsal Yapı
Türkan Rado	1915	İ.Ü. Hukuk (1936)	1938 (İ.Ü.)	Roma Hukuku	Borçlar ve Mülkiyet Hukuku
Fatma Mansur Coşar	1920	LSE (1940'lar)	Harvard (1950'ler)	Siyaset Bilimi	Siyasal İktisat
Nermin Abadan Unat	1921	İ.Ü. Hukuk (1944)	1953 (Ank. SBF)	Siyaset/Göç	İşgücü Göçü ve Siyasal Davranış
Mübeccel Kıray	1923	DTCF Sosyo. (1942)	1944 (Ank) / 1946 (Chi)	Sosyoloji	Kalkınma ve Yapısal Değişim
Amiran K. Bilgiseven	1926	İ.Ü. İktisat (1947)	1960 (İ.Ü.)	İktisat Sosyol.	İktisadi Olguların Sosyolojik Analizi

Önemli Katkılar:

• Behice Boran: Türkiye’de sosyal bilimleri sahaya indiren isimdir. İktisadi altyapının toplumsal sınıfları nasıl şekillendirdiğini ampirik verilerle ortaya koyarak "altyapı-üstyapı" ilişkisine bilimsel bir temel kazandırmıştır.
• Nermin Abadan Unat: Türkiye'de dış göçün sadece bir nüfus hareketi değil; işçi dövizlerinden tüketim kalıplarına kadar derin bir iktisadi-sosyal dönüşüm olduğunu kanıtlamış, göç iktisadını siyaset sosyolojisiyle birleştirmiştir.
• Mübeccel Kıray: "Tampon kurumlar" ve "yapısal değişme" kavramlarıyla, hızlı iktisadi kalkınmanın yarattığı toplumsal şoku ve yapısal dönüşümü analiz eden saha metodolojisini kurmuştur.
• Amiran Kurtkan Bilgiseven: İktisadı sosyolojik bir perspektifle "yerlileştirme" çabasında öncü olmuş; ekonomik rasyonaliteyi toplumsal değerler, din ve milli kimlik süzgecinden geçirerek analiz etmiştir.
• Fatma Mansur Coşar: Uluslararası akademik birikimiyle, kalkınmanın siyasal sistemden bağımsız olamayacağını savunmuş ve siyasal iktisat vizyonunun kurumsallaşmasına katkı sunmuştur.

Türkan Rado: İktisadi faaliyetlerin mülkiyet ve borçlar hukuku üzerindeki akademik altyapısını inşa ederek, iktisadın hukuksal zeminini kural koyucu bir düzleme taşımıştır

3. Genel Değerlendirme ve Tipoloji

Cumhuriyet akademik dünyasındaki kadın varlığı üç temel damar üzerinden yükselmektedir:

• Hukuki, Mali ve Kurumsal Altyapı: (Türkan Rado, Sevim Görgün) İktisadın devlet ve kural koyucu zeminindeki damar.
• Uluslararası Metodoloji, Saha ve Göç Analizi: (Behice Boran, Fatma Mansur Coşar, Nermin Abadan Unat, Mübeccel Kıray) Evrensel metodolojiyi Türkiye’nin üretim ilişkilerine uyarlayan damar.
• Kürsü Sadakati ve Yerli Kimlik: (Gülten Kazgan, Amiran Kurtkan Bilgiseven, Sevim Görgün) Kurumsal sürekliliği ve yerli sentezi sağlayan damar.

Sonuç: Bir "Kurucu Kuşak" Mirası ve Türk Sosyal Bilimlerindeki Dönüşüm

İncelenen portreler üzerinden şu temel sonuçlara varılabilir:

• Disiplinlerarası Geçişkenlik: Bu öncü isimler, iktisadı dar bir teknik alandan çıkarıp; hukuk (Rado), siyaset (Mansur), üretim ilişkileri (Boran), saha sosyolojisi (Kıray) ve toplumsal değerler (Bilgiseven) ile ilişkilendirmişlerdir.
• Yerli Bilgi Üretimi ve Evrensel Metodoloji: Boran, Kazgan ve Bilgiseven gibi isimlerin yerli veriyi işleme azmi, Türkiye’ye özgü bir sosyal bilim literatürü yaratmıştır. Bu, "batıdan öğrenen ama Türkiye’ye bakan" özgün bir sentezdir.
• Kurumsal Kuruculuk: Bu akademisyenler; ODTÜ Siyaset Bilimi veya İstanbul İktisat geleneği gibi kurumların bilimsel standartlarını ve etik kodlarını belirlemişlerdir.

Netice itibarıyla; Boran, Kazgan, Görgün, Mansur, Kıray, Bilgiseven ve Rado tarafından temsil edilen bu miras, Türkiye'de iktisadi düşüncenin toplumsal gerçeklikle yoğrulmuş özgün bir disiplin olarak kökleşmesini sağlamıştır.