Engels ve Marksizmin Doğuşu: Bir Birlik ve Fedakârlık Öyküsü

 

Engels ve Marksizmin Doğuşu: Bir Birlik ve Fedakârlık Öyküsü

Ercan Eren

Öykümüz, 1844 yılında, Friedrich Engels (1820-1895)’in, hayatının teorik ve siyasi lideri olarak gördüğü Karl Marx ile Paris'te bir araya gelmesiyle başlar. Zengin bir fabrikatörün oğlu olan Engels, zaten bir sosyalist düşünürdü, ancak Marx'ın dehası, onun kendisini ömür boyu sürecek bir yoldaşlığa adamasına neden oldu. Engels, mütevazı bir şekilde kendisini her zaman Marx'ın "ikinci kemanı" olarak tanımladı ve bu dostluk, kırk yıl boyunca Marksizmin temellerini attı.

Finansal ve Teorik Ortaklık

Engels, ailesinin ticari işleri sayesinde elde ettiği gelirle, sürekli mali sorunlarla yaşayan Marx'a ve ailesine kesintisiz finansal destek sağladı. Bu destek, Marx'ın kendini tamamen Kapital gibi başyapıtlara adayabilmesini mümkün kıldı. Engels ve Marx, ortaklaşa yazdıkları "Komünist Manifesto" (1848) ile bilimsel sosyalizmin doğuşunu ilan ettiler.

Marx Ailesinin Kalbi: Helene Demuth

Marx ailesi, siyasi sürgünler ve ekonomik zorluklar nedeniyle sık sık yoksullukla mücadele etti. Bu zorlu yaşamın ortasında, evin direği Helene Demuth (Lenchen) idi. Helene, Karl Marx'ın eşi Jenny von Westphalen'in aristokrat ailesinin hizmetçisi olarak gelmişti. 1845'te, Marx'lar Belçika'ya sürgün edildiğinde, Helene gönüllü olarak zengin ailesinin yanından ayrıldı ve genç Marx ailesinin hizmetine girdi.

Helene'nin rolü, bir hizmetçinin çok ötesindeydi:

• O, evin kahyası, aşçısı ve kriz anlarında çocukların bakıcısıydı.
• Marx'ın hayatta kalan üç kızı (Jenny, Laura ve Eleanor), onu büyük bir sevgiyle "Lenchen" diye çağırır ve onu ikinci anneleri olarak görürlerdi.
• Helene, aynı zamanda Jenny von Westphalen'in en yakın sırdaşı ve arkadaşıydı.

En Büyük Fedakârlık: Frederick Demuth

1851 yılında, Londra'da, Marx ailesi en derin yoksulluk içindeyken, Helene Demuth bir erkek çocuk dünyaya getirdi: Frederick Demuth. Bu, Marx ailesinin evliliğini ve Karl Marx'ın devrimci hareket içindeki itibarını yerle bir edebilecek yıkıcı bir sırdı.

Çocuğun biyolojik babası, genel kabul gören bilgilere göre, Karl Marx dır.

Bu kritik anda Friedrich Engels devreye girdi ve çocuğun babalığını resmen kendi üzerine aldı. Bu eylem, Engels'in Marx'a duyduğu sarsılmaz dostluğun ve Marksizmin geleceğine olan inancın en büyük kanıtıydı. Bu sayede sır, yıllarca korundu; Marx'ın evliliği devam etti ve Engels ile Marx, teorik çalışmalarına odaklanmaya devam edebildiler.

 

Engels'in Aile Yaşamı ve Son Yılları

Engels, burjuva evlilik kurumuna karşıydı ve bu duruşunu Mary Burns ile olan ilişkisinde gösterdi. Mary'nin 1863'teki ölümünden sonra, kız kardeşi Lizzie Burns ile yaşamaya başladı. Tıpkı ablası gibi işçi sınıfından gelen Lizzie ile de uzun yıllar evlilik dışı birlikteliğini sürdürdü. Ancak Lizzie'nin ölüm döşeğindeki dini kaygılarını gidermek için, Engels 11 Eylül 1878'de onunla resmi olarak evlendi. Lizzie, ertesi gün vefat etti.

Mirasın Koruyucusu ve Eleanor Marx

1883'te Karl Marx öldüğünde, Engels'in hayatının son perdesi başladı: Marx'ın teorik mirasını, özellikle de Kapital'in son iki cildini yayımlamak. Bu dönemde:

• Helene Demuth, Marx'ın ve eşi Jenny'nin (1881) ölümlerinden sonra, Engels'in Londra'daki evine taşındı. 1890'daki ölümüne kadar Engels'in sadık kahyası ve yakın yoldaşı olarak hizmet etti.
• Marx'ın kızları, özellikle siyasi aktivist olan en küçüğü Eleanor Marx, Engels'in en büyük yardımcısı oldu. Eleanor, aynı zamanda üvey kardeşi Frederick Demuth ile teması sürdüren ve ona yardım eden kişiydi.

Sırrın İfşası

1895 yılında Engels vefat etti. Ölümünden sonra, en yakın sırdaşı olan Eleanor Marx' a, Frederick Demuth'un gerçek babasının Karl Marx olduğunu itiraf ettiği bilgisi ortaya çıktı. Engels, böylece yaşamı boyunca koruduğu sırrı, yoldaşlık uğruna yaptığı fedakarlığın son kanıtı olarak ardında bıraktı.

Helene Demuth ise, 1890'da öldüğünde, Engels'in isteği üzerine Marx ailesinin yanına, Highgate Mezarlığı'na gömülerek aileye olan manevi bağlılığı resmileştirildi.

Kaynakça

I. Karl Marx ve Friedrich Engels'in Eserleri

• Marx, K. ve Engels, F. (1848). Komünist Manifesto (Manifest der Kommunistischen Partei). (Ortak siyasi manifestoları ve ideolojik temelleri.)
• Engels, F. (1884). Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni (Der Ursprung der Familie, des Privateigenthums und des Staats). (Özel mülkiyet, evlilik ve burjuva kurumlarına karşı duruşunu detaylandıran eser.)
• Marx, K. (1867-1894). Kapital (Das Kapital). (Engels'in ölümünden sonra 2. ve 3. ciltlerini düzenleyip yayımladığı eser.)

II. Engels ve Marx Biyografileri

• McLellan, David. (1973). Karl Marx: His Life and Thought. (Marx'ın kişisel hayatı, Helene Demuth olayı ve Engels ile ilişkileri hakkında güvenilir bir kaynak.).
• Wheen, Francis. (2001). Karl Marx: A Life.

·        Kapp, Yvonne. (1972).  Eleanor Marx.

·        Hunt, Tristram. Marx’s General: The Revolutionary Life of Friedrich Engels.