Carl, Hermine ve Karl: Viyana'da Gizlenen Gerçek

💎 Carl, Hermine ve Karl: Viyana'da Gizlenen Gerçek

Reinhard Schumacher ve Scott Scheall, “Introduction to a Symposium on Carl Menger on the Centenary of his Death”, 2021 ve Scott Scheall, “Karl Menger as Son of Carl Menger”, 2018 makalelerinden esinlenerek Google Gemini yardımıyla öykü tarzında yazılmıştır.

Ercan Eren

Carl Menger (d. 1840), hayatı boyunca Avusturya İmparatorluğu'nun merkezine, akademik ve siyasi zirvelere tırmanmıştı. Polonya'nın ucunda doğan Menger, Viyana Üniversitesi'nde Profesör, Grundsätze der Volkswirthschaftslehre (1871) ile Marjinal Devrim'in kurucularından ve hatta Veliaht Prens Rudolf'un özel hocasıydı. Ancak bu görkemli kariyerin gölgesinde, Viyana'nın katı toplumsal kurallarını zorlayan, gizli ve karmaşık bir ilişki yaşadı.

🎭 Carl ve Hermine: Bir Kütüphane Macerası

1888 yılının Ekim ayında Carl Menger, kendisinden yaklaşık otuz yaş küçük olan Hermine "Mina" Andermann (d. yaklaşık 1868) ile tanıştı. Mina, zorlu bir çocukluk geçirmiş, annesi hapisten kısa süre sonra ölmüş bir kadındı. Carl Menger, Mina'yı bir balık tutma tatilinde "Die Waise von Lowood" adlı oyunda sahnede görmüş, tiyatro tutkusunu fark ederek ona Burgtheater'da iş bulmaya çalışmıştı. Bu çabalar sonuç vermeyince, Mina kısa bir süre bankacılık yaptıktan sonra, Carl'ın kapsamlı kütüphanesini yönetmek üzere işe alındı.

Bu görev, onların ilişkisinin gizlice derinleşmesini sağladı. Mina, sadece bir asistan değil, Carl'ın giderek azalan görme yetisine karşı okuyucusu ve sırdaşı oldu. Mina Ander takma adıyla kadın sorunları üzerine yazılar yazan Mina, aynı zamanda Carl ile birlikte Belçika, İsviçre ve İtalya'ya seyahat eden hayat arkadaşıydı.

🚫 Evlenmeme Gizemi ve Toplumsal Baskı

Carl Menger, hayatının sonuna kadar Hermine Andermann ile birlikte yaşadı, ancak asla evlenmediler. Bu durum, Viyana'nın muhafazakâr sosyetesi içinde bir sır olarak kaldı ve ardında çeşitli spekülasyonlar bıraktı:

1. Carl'ın Felsefi İnancı: Carl, gençliğinde (1867-1868) evliliği modası geçmiş bulan, geleceğin "serbest aşka" dayandığını savunan makaleler yazmıştı. Belki de resmiyetten kaçınması, bu radikal inancın bir yansımasıydı.
2. Mina'nın Geçmişi ve Dini Geçiş: Mina, 1893'te Yahudilikten Katolikliğe geçmişti. Evlenmelerine engel olabilecek (örneğin önceki bir boşanma gibi) yasal veya dini bir engel olup olmadığı ise tam olarak bilinmemektedir.
3. İtibarın Korunması: En güçlü ihtimal, Carl'ın yüksek akademik ve siyasi itibarının, kendisinden çok genç ve alt sınıftan bir kadınla gayri resmî bir ilişki yaşamasının kamuya açık hale gelmesiyle sarsılmasını istememesiydi.

💔 Carl'ın Erken Çekilmesi ve Karl'ın Doğuşu

13 Ocak 1902'de, Carl Menger 61 yaşındayken, oğulları Karl Anton Emil Andermann doğdu. Bu olay, Carl’ın hayatının kişisel "devrimi" oldu. Çocuk, başlangıçta annesinin soyadını taşıyordu ve Carl ile Hermine, Karl'ın ilk on yılı boyunca ayrı evlerde yaşamaya devam ettiler.

Oğlunun doğumu, Carl'ın kariyerinin zirvesinden inişine denk geldi. 1903'te, Carl Menger, resmi olarak kötüleşen sağlık (nevrasteni, işitme sorunları) ve araştırma yapma arzusu nedeniyle erken emekliliğe ayrıldı. Ancak birçok bilim insanı, oğlunun doğuşunun ve onu büyütme arzusunun, emekliliğin ardındaki asıl kişisel motivasyon olduğu konusunda hemfikirdir. Carl, hayatının son yirmi yılını, entelektüel sahneden çekilerek küçük ailesine adadı.

📜 Karl'ın Meşrulaşması ve Mirasın Yükü

Hermine, Carl'ın ileri yaşlarında ona kendini tamamen adadı. Ev işlerini, aile maliyesini yönetti ve Carl'ın görme yetisi kötüleştikçe ona yüksek sesle okudu. Mina, Carl için sadece sevgili değil, aynı zamanda hemşire ve sekreterdi.

1911 yılında, Carl Menger, oğlunu meşrulaştırmak için cesur bir adım attı. Eski öğrencisi Veliaht Prens Rudolf'un babası İmparator Franz Joseph'e başvurdu ve Karl, bir "prens kararnamesiyle" Carl'ın meşru oğlu olarak tanınarak Karl Menger adını aldı.

I. Dünya Savaşı'nın sonuna doğru, Carl'ın sağlığı kötüleşirken, genç Karl Menger babasının bilimsel mirasının başına geçti. Karl, babasının başyapıtı Grundsätze'nin (İkinci Baskı) dağınık notlarını ("cümle parçacıkları" ve "anahtar kelimeler") düzenlemek ve yeniden formüle etmek gibi "korkunç meşakkatli" bir görevi üstlendi. 17 yaşındaki Karl, bir yandan babasının iktisadını okuyor, bir yandan Kant ile boğuşuyor, matematik ve fizik çalışıyor, hatta komik oyunlar yazıyordu.

Carl Menger, 26 Şubat 1921'de vefat ettiğinde, ardında hem Avusturya İktisat Okulu'nun kurucu dehasını hem de Hermine'nin özverisi ve Karl'ın entelektüel azmiyle korunan bir kişisel öykü bıraktı. Karl Menger, iki yıl sonra babasının eserinin editörü olarak anıldı ve tıpkı babası gibi, Viyana Üniversitesi'nde ünlü bir matematikçi ve bilim felsefecisi olarak kendi yolunu çizdi.