Büyük Dönüşüm'ün Gölgesinde Bir Aşk Destanı: Karl Polanyi ve Ilona Duczyńska'nın Siyasi Sürgün ve Entelektüel Mücadelesi

 

Büyük Dönüşüm'ün Gölgesinde Bir Aşk Destanı:

Karl Polanyi ve Ilona Duczyńska'nın Siyasi Sürgün ve Entelektüel Mücadelesi

Ercan Eren

 Birleşme: Viyana'da Kesişen Yollar (1920'ler)

Arka Plan: Çöküşün Ardından

I. Dünya Savaşı'nın (1914–1918) yıkımı, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nu parçalamış, Orta Avrupa'yı siyasi ve ekonomik bir karmaşanın içine sürüklemişti. Polanyi ve Duczyńska, bu çöküşün ortasında Budapeşte'den kaçarak Viyana'ya sığınan, benzer kaderi paylaşan iki radikal entelektüeldi.

Kişi	Doğum/Köken	1920'lerdeki Durumu
Karl Polanyi	1886, Viyana/Budapeşte	Savaş gazisi, Macaristan'daki rejim değişikliği sonrası siyasi sürgün, saygın bir ekonomi dergisinde gazeteci ("Der Österreichische Volkswirt").
Ilona Duczyńska	1897, Macaristan	Mühendislik eğitimi almış, I. Dünya Savaşı döneminin radikal solcu ve devrimci aktivisti. O da siyasi sürgün olarak Viyana'daydı.

Tanışma ve Aşk

Polanyi ve Duczyńska, Viyana'nın hareketli sosyalist ve entelektüel çevrelerinde tanıştılar. Aralarındaki yaş farkına (11 yıl) rağmen, onları birbirine bağlayan temel şey, kapitalist sistemin adaletsizliğine ve toplumsal parçalanmaya karşı duydukları ortak öfke ve daha insancıl bir gelecek kurma idealine olan bağlılıktı. Aşkları, sadece romantik bir bağ değil, aynı zamanda siyasi bir yoldaşlık ve entelektüel bir ittifaktı.

1923 yılında evlendiler. Bu evlilik, o dönemin çalkantılı Viyana'sında onların birbirlerine sığınakları oldu.

 Yeni Hayat ve Siyasi Baskı (1923–1933)

Kızları: Kari Polanyi-Levitt'in Doğuşu

Evliliklerinin meyvesi olarak 1923 yılında kızları Kari Polanyi dünyaya geldi. Aile, Viyana'da Polanyi'nin gazetecilik geliriyle sade bir yaşam sürüyordu. Bu dönemde Karl Polanyi, liberal iktisatçıların (Ludwig von Mises gibi) piyasa radikalizmine karşı, ileride "Büyük Dönüşüm" eserinin temelini oluşturacak olan eleştirel sosyalist düşüncelerini formüle ediyordu.

Arka Plan: Faşizmin Yükselişi

1930'ların başı, Avrupa için bir dönüm noktasıydı. Viyana'da Faşizm yükseliyor, otoriter rejimler güçleniyordu. Solcu ve Yahudi kökenli bir ailenin ferdi olarak Polanyi'ler için Viyana artık güvenli değildi.

1933 yılında, yükselen siyasi baskı nedeniyle Polanyi ailesi Viyana'dan ayrılarak İngiltere'ye göç etti ve hayatlarının ikinci büyük sürgün dönemi başladı.

Büyük Dönüşüm ve Büyük Ayrılık (1933–1964)

İngiltere ve Amerika Yılları

İngiltere'de yaşam Polanyi için maddi olarak zordu. İşçi Eğitimi Derneği'nde (WEA) dersler vererek geçimini sağladı. II. Dünya Savaşı sırasında, Amerika'ya geçti ve 1944'te, iki dünya savaşına ve Büyük Buhran'a yol açan piyasa sistemini analiz ettiği başyapıtı "Büyük Dönüşüm"ü kaleme aldı.

 Zorunlu Ayrılık (1947)

1947 yılında Karl Polanyi, prestijli Columbia Üniversitesi'nde (New York, ABD) profesörlük teklifi aldı. Bu, kariyerinin zirvesiydi.

Ancak, Ilona Duczyńska'nın geçmişteki radikal siyasi aktivizmi, Soğuk Savaş dönemindeki ABD'nin katı anti-komünist (McCarthyism) vize politikalarına takıldı. Ilona'ya ABD vizesi verilmedi.

Polanyi çifti, hayatlarının en önemli profesyonel başarısının bedelini zorunlu fiziki ayrılıkla ödedi.

Kişi	Konum	Durumu
Karl Polanyi	New York, ABD	Columbia Üniversitesi'nde ders veriyor.
Ilona Duczyńska	Pickering, Kanada	Eşine yakın olmak için Toronto yakınlarında bir kasabaya yerleşmek zorunda kalıyor.

 

Bu durum, Polanyi'nin teorisindeki "toplumsal koruma" hareketinin önemini ve piyasa ideolojisi tarafından desteklenen siyasi sistemin insani bağları nasıl yok edebileceğini kişisel olarak deneyimlemesi anlamına geliyordu. Polanyi, ders olmadığı her an, eşiyle olmak için Kanada'ya gidip geliyordu.

Polanyi'nin Vefatı

Karl Polanyi, 1964 yılında, ders vermediği sırada, eşi Ilona'nın yanında, Kanada/Pickering'deki evlerinde vefat etti. Zorlu geçen on yedi yıllık coğrafi ayrılığa rağmen aşkları ve entelektüel iş birlikleri bu mecburi ayrılığa dayandı.

---

Kızları ve Miras: Kari Polanyi-Levitt

Polanyi çiftinin kızı Kari Polanyi-Levitt (d. 1923), ailesinin entelektüel mirasını devam ettiren önemli bir figürdür.

• Yaşamı: Kari, anne ve babasıyla birlikte Viyana'dan İngiltere'ye, oradan da Kanada'ya göç etti.
• Akademik Kariyer: Kendisi de saygın bir iktisatçı olmuş ve Kanada'daki McGill Üniversitesi'nde fahri profesör olarak görev yapmıştır. Çalışmaları, özellikle Karayip ekonomileri, kalkınma ekonomisi ve küreselleşmenin gelişmekte olan ülkeler üzerindeki etkileri üzerine yoğunlaşmıştır.
• Mirasın Korunması: Kari Polanyi-Levitt, babasının mirasını korumada ve yayımlamada hayati bir rol oynamıştır. Halen, ailesinin entelektüel mirasını canlı tutan başlıca figürdür.
• Uzun Ömür: Evet, bildiğiniz gibi Kari Polanyi-Levitt halen hayattadır ve 2023 yılında 100 yaşını doldurmuştur.

Kaynakça

1. Karl Polanyi'nin Başyapıtı (Birincil Kaynak)

• Polanyi, Karl. The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time. Beacon Press, 1944 (Türkçe çevirisi: Büyük Dönüşüm: Çağımızın Siyasal ve Ekonomik Kökenleri, İletişim Yayınları).
• Bu eser, Polanyi'nin teorik çerçevesini ve toplumsal eleştirisini sunar, biyografik detaylar dolaylı olarak bu çerçeveyi destekler.

2. Biyografik ve Aile Tarihi Çalışmaları (İkincil Kaynaklar)

• Polanyi-Levitt, Kari. (Karl Polanyi'nin kızı).
• Kari Polanyi-Levitt, ailesinin hayat hikayesi, zorunlu göçleri ve ebeveynlerinin entelektüel iş birliği hakkında en önemli birincil tanıklardan biridir. Makaleleri ve kitapları (özellikle babasının eserlerine yazdığı önsözler ve girişler) biyografik detayların temelini oluşturur.
• Örnek Eser: From the Great Transformation to the Great Financialization: On Karl Polanyi and Other Essays, 2013.
• Dale, Gareth. Karl Polanyi: The Limits of the Market. Polity Press, 2010.
• Polanyi'nin hayatını ve eserlerini detaylıca inceleyen standart biyografilerden biridir.
• Congdon, Lee. Exile and Social Thought: Hungarian Intellectuals in Germany and Austria, 1919-1933. Princeton University Press, 1991.
• Polanyi'nin Viyana ve Budapeşte'deki erken siyasi ve entelektüel çevresini (Ilona Duczyńska ile tanışma dönemi dahil) bağlamsallaştıran çalışmalardır.