İktisat Sanatı

  Yapay Zekâ ve Solow Paradoksunun Dönüşü [1] Ercan Eren Yapay zekânın verimliliği artırdığına dair firma düzeyinde kanıtlar birikiyor, ama ulusal istatistikler henüz aynı hikâyeyi anlatmıyor. Bu tablo iktisatçılara tanıdık geliyor: kırk yıl önce bilgisayar için de aynı bilmeceyi konuşuyorduk. Bugünkü bilmecenin çerçevesi şöyle. ABD'de istihdam artışı durma noktasına gelmişken büyüme sürüyor; bu, çalışan başına çıktının arttığını düşündürüyor. Öte yandan pek çok ölçüte göre verimlilik artışı kıpırdamadı, hatta 2026'nın ilk çeyreğinde yavaşladı. Firma düzeyinde ise durum daha net: 12 binden fazla Avrupa firmasını kapsayan bir çalışma, YZ benimsemesinin emeğin verimliliğini ortalama %4 artırdığını ve kısa vadede istihdamı azaltmadığını gösteriyor. Mikroda görünen kazanım makroda neden kayıp? Bu yazıda sorunun tarihçesine, üç olası açıklamaya ve işin politik iktisadına bakacağım. Kırk yıllık bir bilmece Robert Solow 1987'de, bir kitap değerlendirmesinin içine sıkış...

  Arz Şoku Makrosunun Dönüşü [1] Ercan Eren 2026'nın en büyük iktisadi olayı kuşkusuz enerji şoku oldu. Hürmüz Boğazı'ndaki enerji altyapısına yönelik saldırılar ve sevkiyat aksamaları, kayıtlardaki en büyük petrol arz şokunu tetikledi; küresel arz başlangıçta günde yaklaşık 10 milyon varil azaldı. Haziran ortasında ABD ile İran arasında açıklanan mutabakat muhtırası Boğaz'ı kısmen yeniden açtı ve fiyatlar Haziran sonunda çatışma öncesi seviyelere yaklaştı. Ama durum hâlâ kırılgan: Eylül ortasında dizel fiyatları ABD'de yeni rekorlar kırıyordu. Aslında iki şaşırtıcı bulgu var. Birincisi, Chicago Fed'in model çalışmasına göre 2026 şokunun etkileri büyük olsa da 1979–80'in yanında sönük kalıyor; Ağustos verileri de enflasyonist etkinin ve aktivitedeki kaybın 2022'den belirgin biçimde düşük olduğunu gösteriyor. İkincisi, buna rağmen Fed 16 Eylül'de faizi 25 baz puan artırarak %3,75–4,00'e çıkardı. Bu, Temmuz 2023'ten beri ilk artış ve Kevin Wa...

  Dijital Dolar, Eski Kavga: Stablecoin'ler 1844'ten Ne Öğrenebilir? [1] Ercan Eren Para nerede başlar? Eylül başında ABD Merkez Bankası (Fed) ekonomistleri kısa ve teknik görünen bir not yayımladı. Sordukları soru şuydu: stablecoin denen dijital dolarlar, resmî para istatistiklerine dahil edilmeli mi? Cevapları temkinliydi: şimdilik hayır, ama yakında belki ( Payne ve Styczynski, 2026 ). Sıkıcı bir istatistik meselesi gibi duruyor, değil mi? Ama altında iktisadın en eski sorularından biri yatıyor: Para nerede başlar, nerede biter? Cebimizdeki banknot para. Bankadaki mevduat da para. Peki telefonumuzdaki bir "dijital dolar"? Bu soruyu ilk kez bu kadar sert tartışanlar, 1840'ların Londra'sındaki iktisatçılardı. İlginç olan, bugünkü tartışmanın onlarınkine şaşırtıcı derecede benzemesi. Bu yazıda o eski kavgayı hatırlayıp bugüne ne söylediğine bakacağız. Önce kısa bir tanışma: Stablecoin nedir? Stablecoin, blokzincir üzerinde dolaşan ve değerini ge...

  Gelirden Servete, Servetten Doğaya: Meade, Rawls, Sen ve Dasgupta [1] Nobel'in güçlü adayı Partha Dasgupta ve eşitlik fikrinin uzun yolculuğu Ercan Eren Meade servetin bugün kimde olduğunu sordu. Dasgupta servetin yarın kalıp kalmayacağını soruyor. 12 Ekim'de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi 2026 İktisat Nobeli'ni açıklayacak. Nobel adaylıkları elli yıl boyunca gizli tutulduğu için kimin aday olduğunu kesin olarak bilemeyiz; ama tahmin piyasalarının ve kulislerin bu yıl en çok konuştuğu isim belli: Cambridge Üniversitesi'nin 83 yaşındaki emeritus profesörü Sir Partha Dasgupta. Dasgupta'nın adı, doğayı iktisadın merkezine taşıyan çalışmalarıyla anılıyor. Onu tanıtmanın en kolay yolu, doğa sermayesi kavramını ve İngiltere Hazinesi için hazırladığı ünlü biyoçeşitlilik raporunu anlatmak olurdu. Ama ben bu yazıda başka bir yoldan gitmek istiyorum. Dasgupta'nın düşüncesi, yirminci yüzyıl iktisadının ve siyaset felsefesinin en önemli sorularından birinin, ...