Samuel Bowles: İktisatta Güç, Kurumlar ve Evrimsel Sentez

 

Samuel Bowles: İktisatta Güç, Kurumlar ve Evrimsel Sentez

Ercan Eren

 

İktisadı Gerçekliğe ve Politiğe Geri Döndüren Bir Entelektüel Serüven

Paradigmanın Sınırlarında Bir Ömür

İktisat bilimi, 20. yüzyılın ikinci yarısında matematiksel kesinlik arayışıyla toplumsal gerçeklikten ve güç ilişkilerinden kopma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. Bu süreçte Samuel Bowles, hem ana akım iktisadın en sofistike araçlarını kullanan bir matematiksel iktisatçı hem de bu araçları sistemin köklü bir eleştirisi için seferber eden bir "radikal" olarak benzersiz bir konum inşa etti.

1939 yılında Amerikan kurulu düzenin kalbine doğan Bowles’un hayat hikayesi, kişisel bir başarı öyküsünden ziyade, iktisat disiplininin vicdan ve yöntem arayışının bir yansımasıdır. Harvard’dan "fazla tehlikeli" bulunduğu için dışlanan, ancak elli yıl sonra aynı Harvard’ın ve dünyanın en prestijli kurumlarının müfredatını değiştiren bir figür olarak Bowles, iktisadın sadece "pazar yerini" değil, "insan doğasını, gücü ve kurumları" açıklama iddiasını yeniden canlandırmıştır.

Temel Temalar ve Entelektüel Miras

Bu yazı boyunca inceleyeceğimiz Bowles serüveni, dört ana eksen üzerinde yükselmektedir:

1. Güç ve Eksik Sözleşmeler: Piyasanın sadece bir mübadele alanı değil, aynı zamanda bir "hiyerarşi ve denetim" alanı olduğunu kanıtlaması.
2. Pedagojik Devrim: İktisat eğitimini soyut denge modellerinden çıkarıp; eşitsizlik, iklim krizi ve toplumsal çatışma gibi "gerçek" sorunlara odaklayan CORE projesiyle modernize etmesi.
3. Evrimsel Sentez: İnsan davranışını bencil bir makineye indirgeyen Homo Economicus modelini yıkarak, yerine antropoloji ve biyolojiyle desteklenmiş "işbirlikçi ve sosyal insan" modelini koyması.
4. Kurumsal Yönetişim: 2020 sonrası çalışmalarında vurguladığı "Devlet-Piyasa-Sivil Toplum" üçgeniyle, modern toplumların karşılaştığı karmaşık krizlere karşı çok boyutlu bir çözüm perspektifi sunması.

Samuel Bowles, bir bilim insanı olarak; ideolojiyi analitik modellerle, öfkeyi ise ampirik kanıtlarla harmanlamıştır. Bu metin, 1939’daki başlangıçtan 2026’nın güncel tartışmalarına kadar, Bowles’un iktisadı nasıl bir "sosyal bilim" olarak yeniden tanımladığının izini sürmektedir.

 

I. Miras ve Formasyon (1939- 1965)

1. Aristokratik Bir Liberalizm: "Mavi Kan" (1939- 1950'ler)

Samuel Bowles, 1939 yılında Connecticut’ta, Amerikan siyasi elitinin tam merkezinde doğdu. Babası Chester Bowles, sadece zengin bir iş insanı değil, Amerikan liberalizminin vicdanı olarak görülen, Roosevelt'in New Deal politikalarının mimarlarından biriydi.

• Evdeki İklim: Sam, çocukluğunu Washington ve Yeni Delhi’deki elçilik konutlarında geçirdi. Akşam yemeklerinde babasının konukları arasında dünya liderleri ve stratejistler vardı. Bu ona, "gücün" nasıl işlediğini akademik kitaplardan önce, bizzat gözlemleyerek öğrenme şansı verdi.
• Sosyal Sorumluluk: Ailesinden tevarüs eden "noblesse oblige" (soyluluk yükümlülük getirir) anlayışı, ona ayrıcalıklı olmanın bir sorumluluk olduğunu aşıladı. Ancak bu henüz radikal bir eleştiri değil, "sistemi daha insani yapma" hedefiydi.

2. Yale Yılları: Neoklasik Kalenin İçinde (1950'ler Sonu)

Genç Bowles, babasının izinden giderek Yale Üniversitesi’ne girdi. O yılların Yale’i, Amerikan müesses nizamına "lider" yetiştiren bir tornaydı.

• Matematiksel İktisatla Tanışma: Bowles, burada iktisadın matematiksel zarafetine hayran kaldı. Arz ve talep eğrilerinin kesişmesi, piyasanın "doğal" dengesi gibi kavramlar, o dönemde her şeyi açıklayan sihirli formüller gibi sunuluyordu.
• Hindistan Şoku: Babasının büyükelçilik görevi sırasında Hindistan’da geçirdiği zaman, Yale’de öğrendiği "denge" modelleriyle ilk büyük çatışmasını yarattı. Kalküta sokaklarındaki açlık, neoklasik modellerin "optimal dağılım" varsayımlarını daha o zamandan zihninde sorgulatmaya başladı.

3. Harvard ve Teknokratik İdealizm (1960- 1965)

Yale'den sonra doktora için Harvard’a geçti. 1960’ların başındaki Harvard, iktisadın "sosyal mühendislik" olarak görüldüğü, her sorunun bir planlama modeliyle çözülebileceğine inanılan bir yerdi.

• Beşerî Sermaye Teorisi (Human Capital Theory): Bowles, Gary Becker ve Theodore Schultz'un öncülük ettiği bu akıma kapıldı. Eğitimin, bireyin verimliliğini artıran ve böylece yoksulluğu bitiren bir "yatırım" olduğu fikri üzerine uzmanlaştı.
• Doktora Tezi: Planning Educational Systems for Economic Growth. Bu tez, Bowles’un hala sistemin bir parçası olduğunu gösteriyordu. Doğrusal programlama tekniklerini kullanarak, gelişmekte olan ülkelerde eğitimin nasıl "ekonomik büyüme motoru" haline getirileceğini modelliyordu.

 

4. Nijerya Deneyimi: İlk Büyük Aydınlanma

Doktora çalışmaları kapsamında Nijerya'daki eğitim sistemini planlamak üzere görevlendirildi. Bu görev, Bowles’un akademik hayatındaki en büyük kırılma noktası oldu.

• Modeller ve Gerçeklik: Bowles, elindeki "verimlilik maksimizasyonu" modelleriyle okula gitmeyen çocukları ve direnen öğretmenleri açıklayamıyordu.
• Kritik Farkındalık: Fark etti ki; Nijerya'da eğitim sistemi beceri kazandırmaktan ziyade, sömürge sonrası yeni bir hiyerarşiyi inşa etme ve yerel halkı bu düzene "adapte etme" görevi görüyordu. İktisadi planlama, aslında politik bir kontrol aracıydı.
• Beşerî Sermayenin Sonu: Bu deneyim, eğitimin sadece bir "kaynak" değil, bir "güç mücadelesi" alanı olduğunu ona öğretti. Harvard'a döndüğünde artık "teknokrat Sam" gitmiş, yerine "şüpheci Bowles" gelmişti.

Birinci Bölümün Özeti:

1965 yılına gelindiğinde Samuel Bowles; Harvard’dan doktorasını almış, matematiksel donanımı tam, ama "piyasa" ve "eğitim" kavramlarının masumiyetine olan güvenini kaybetmiş genç bir akademisyendir. Elinde neoklasik bir çanta vardır ama içinde Marksist ve kurumsalcı sorular uyanmaya başlamıştır.

II. Radikalleşme ve Tasfiye (1965- 1973)

1. Harvard’ın "Altın Çocuğu"ndan Muhalifine (1965-1967)

Bowles, doktorasını bitirdikten sonra Harvard'da yardımcı doçent olarak kalır. Bu, normal şartlarda zirveye giden garantili bir yoldur. Ancak 1960'ların ortasındaki politik iklim, onun neoklasik formasyonuyla etik değerleri arasındaki mesafeyi açar.

• Vietnam Savaşı'nın Gölgesi: Savaşın sadece "stratejik bir hata" değil, kapitalist bir genişleme ve kaynak kontrolü meselesi olduğunu düşünmeye başlar.
• Akademik Eleştiri: Derslerinde artık sadece üretim fonksiyonlarını değil, bu fonksiyonların arkasındaki "sınıfsal iradeyi" sorgulatmaya başlar. Öğrenciler arasında popülerleşirken, kıdemli hoca kadrosu (tenured faculty) arasında kaşlar kalkmaya başlar.

2. 1968: Kırılma Yılı ve URPE

1968, dünya genelinde olduğu gibi Bowles için de bir "geri dönüşü olmayan nokta"dır.

• Radikal Politik İktisatçılar Birliği (URPE): Bowles, Herbert Gintis, Michael Reich ve diğer genç akademisyenlerle birlikte URPE'yi kurar. Amacı şudur: İktisadı, egemenlerin elindeki bir "meşrulaştırma aracı" olmaktan çıkarıp, ezilenlerin elindeki bir "analiz aracı" haline getirmek.
• Martin Luther King ve Sosyal Adalet: MLK’nın suikasta uğramadan önceki "Yoksul Halkın Yürüyüşü" için hazırladığı ekonomik raporlar, Bowles'un iktisadı artık bir "mücadele alanı" olarak gördüğünün kanıtıdır. Artık o, neoklasik modelin "tarafsızlık" maskesini düşürmüştür.

3. Herbert Gintis: Entelektüel Kader Arkadaşlığı

Bu dönemde Bowles'un hayatındaki en kritik gelişme, Herbert Gintis ile tanışmasıdır. Gintis, fizik ve matematik kökenli bir Marksisttir.

• Sentez: Bowles’un kurumsal gözlemleri ile Gintis’in kuramsal Marksist derinliği birleşir. Birlikte, ana akım iktisadın "tercihler veridir/sabittir" (exogenous preferences) dogmasını yıkmaya karar verirler. Savunacakları yeni tez şudur: Ekonomik yapılar, insanın karakterini ve tercihlerini inşa eder.

4. Harvard’da "Tehlikeli" Bir Hoca (1969-1972)

Bowles artık açıkça Marksist bir perspektif sergilemektedir, ancak bunu ana akım iktisadın araçlarını kullanarak yapmaktadır. Bu durum Harvard yönetimi için çok daha tehlikelidir; çünkü onu "bilim dışı" ilan etmek zordur.

• Küba Ziyareti (1969): Küba'daki eğitim reformlarını yerinde inceler. İnsanların sadece "para" (maddi teşvik) için değil, toplumsal bir amaç için de mobilize olabileceğini görür. Bu, neoklasik "rasyonel/bencil insan" modeline vurduğu ilk büyük darbedir.
• Sınıf içi Gerilimler: Harvard İktisat Bölümü’nde gelenekselciler ve radikaller arasında büyük bir kutuplaşma yaşanır. Bowles, öğrencilere Marx’ın Kapital'ini okuturken, bölüm başkanlığı bu durumdan rahatsızlığını dile getirir.

5. 1973: "Tenure" Savaşı ve Tasfiye

Harvard, 1973'te Bowles'un (ve Gintis'in) kadro (tenure) dosyasını gündeme getirir.

• Karar: Bölümün muhafazakâr kanadı, Bowles’un akademik olarak çok başarılı olduğunu kabul etse de "politik tavrının" Harvard'ın tarafsızlığına zarar vereceğini savunur. Oylama sonucunda Bowles’a kadro verilmez.
• Anlamı: Bu, Amerikan akademisinde "radikal fikirlerin" sınırlarının çizilmesidir. Bowles, akademik bir "kara listeye" alınmıştır. Ancak bu dışlanma, onu susturmak yerine, ona kendi dünyasını kurma fırsatı verecektir.

İkinci Bölümün Özeti:

1973 yılına gelindiğinde Bowles, Harvard'dan kovulmuş, Amerikan elitinin dışına itilmiş, ancak dünya çapında tanınan bir "radikal iktisat sembolü" haline gelmiştir. Artık elinde neoklasik yöntemlerle bilenmiş, Marksist hedeflere yönelmiş keskin bir entelektüel kılıç vardır.

 

III. Bölüm: "Kızıl Kale" ve Kurumsal Temeller (1973- 1990)

1. UMass Amherst: Akademik Bir "Kurtarılmış Bölge"

Harvard'dan kovulduktan sonra Bowles, rotayı Massachusetts Üniversitesi (UMass) Amherst'e kırar. O dönemde UMass, akademik hiyerarşide alt sıralarda, daha çok teknik ve ziraat odaklı bir eyalet okuludur. Ancak üniversite yönetimi, prestij kazanmak için Bowles ve ekibine "gelin, burayı istediğiniz gibi kurun" diyerek açık çek verir.

• Toplu Hicret: Bowles tek başına gitmez. Herbert Gintis, Richard Wolff, Stephen Resnick ve James Crotty gibi isimlerle birlikte UMass’ta bir "Radikal İktisat Doktora Programı" kurarlar.
• Sonuç: Kısa sürede Amherst, dünya üzerindeki Marksist ve kurumsalcı iktisatçıların Mekke’sine dönüşür. Artık Bowles, bir "muhalif" değil, bir "okulun" lideridir.

2. 1976: Schooling in Capitalist America (Kapitalist Amerika'da Eğitim)

Gintis ile birlikte yazdıkları bu kitap, sadece eğitim sosyolojisini değil, iktisadi düşünceyi de sarsar.

• Karşılık Gelme İlkesi (Correspondence Principle): Bowles ve Gintis, okulların çocuklara sadece beceri (okuma-yazma) öğretmediğini; fabrikadaki hiyerarşiyi içselleştirmeleri için "dakiklik, itaat ve disiplin" aşıladığını kanıtlar.
• Model: Okulun sosyal yapısı, iş yerinin sosyal yapısına "karşılık gelir". Bu, eğitimin bir "fırsat eşitliği" aracı değil, "sınıfsal yeniden üretim" aracı olduğu anlamına gelir. Kitap, devasa bir ekonometrik veri setiyle desteklendiği için ana akım tarafından görmezden gelinemez.

3. 1980'ler: Güç Kavramının İktisadi Modele Girişi

80'lerde Bowles, radikal fikirlerini "Neoklasiklerin bile reddedemeyeceği" bir dile dökmeye başlar. Bu, onun ana akım dergilerde (AER, QJE) yer bulmasını sağlayan stratejik hamledir.

• Eksik Sözleşmeler ve Çekişmeli Mübadele (Contested Exchange): Bowles, "İş gücü piyasası bir elma piyasası değildir" der. İşveren işçinin zamanını satın alır ama "çabasını" satın alamaz.
• Gözetim ve Ceza: Çaba (effort) sözleşmeye dökülemediği için, patronun işçiyi denetlemesi ve üzerinde "kovulma tehdidi" ile güç kurması gerekir. Bowles, bu "GÜÇ" (power) ilişkisini matematiksel bir model haline getirir. Böylece güç, artık sadece siyasetin değil, mikro-iktisadi dengenin bir parçasıdır.

4. İş Disiplini ve İşsizlik Modelleri

Bowles, 80'li yıllarda Marksist "Yedek İşsizler Ordusu" kavramını, modern Etkin Ücret (Efficiency Wage) teorisine entegre eder.

• Argüman: Kapitalizmde neden her zaman işsizlik vardır? Çünkü tam istihdam olursa kovulma tehdidi biter. İşsizlik, işçileri disipline etmek ve ücretleri baskılamak için sistemin ihtiyaç duyduğu bir "kamçı"dır.
• Metodolojik Zafer: Bowles bunu "sınıf öfkesiyle" değil, "optimizasyon modelleriyle" anlatır. Bu sayede, 80'lerin sonunda artık sadece bir radikal aktivist değil, iktisadın "mikro temellerini" yeniden yazan bir teorisyen olarak kabul görür.

Üçüncü Bölümün Özeti:

1990 yılına gelindiğinde Bowles, Amherst'teki kalesinde radikal iktisadın meşruiyetini kazanmıştır. Ancak Berlin Duvarı yıkılırken ve Sovyetler çökerken, Bowles şu soruyu sormaya başlar: "Sınıf analizi yetiyor mu? İnsanlar neden sadece sınıf çıkarlarıyla değil de bazen fedakârca, bazen de bencilce davranıyor?"

IV. Bölüm: Santa Fe ve Evrimsel Kırılma (1990- 2010)

1. Santa Fe Enstitüsü (SFI): Karmaşıklığın İçine Giriş

1990'ların başında Bowles, Amherst’teki kalesinden çıkıp New Mexico’daki Santa Fe Enstitüsü’ne gider. Burası; Nobel ödüllü fizikçilerin, biyologların ve iktisatçıların (Kenneth Arrow gibi) bir araya gelip "disiplinlerarası" bir bilim kurguladıkları yerdir.

• Denge Yerine Dinamik: Bowles burada neoklasik iktisadın "statik denge" (equilibrium) takıntısını terk eder. Bunun yerine, ekonomiyi sürekli değişen, hatalardan ders çıkaran ve evrilen karmaşık bir sistem olarak görmeye başlar.
• Arrow ile Ortaklık: Kenneth Arrow gibi dev isimlerle yan yana gelmesi, Bowles’un metodolojik olarak ne kadar saygın bir noktaya ulaştığını kanıtlar. Birlikte "kurumların kalıcılığı" (persistence of institutions) üzerine kafa yorarlar.

2. "Homo Economicus"un Sonu ve Deneysel İktisat

Bowles, 90’larda "insan bencil bir makinedir" varsayımını laboratuvar ve saha deneyleriyle test etmeye başlar.

• Ültimatom Oyunu Deneyleri: Bowles ve ekibi, dünyanın en ücra köşelerindeki kabilelerden modern şehirlere kadar geniş bir yelpazede oyun teorisi deneyleri yapar.
• Sonuç: İnsanların sadece kendi kazançlarını maksimize etmediklerini; aksine adaletsizliğe uğradıklarında (kendileri zarar görse bile) karşı tarafı cezalandırdıklarını kanıtlar. Buna "Özgecil Cezalandırma" (Altruistic Punishment) adını verir. Bu, toplumsal düzenin sadece polis gücüyle değil, içselleştirilmiş bir adalet duygusuyla sağlandığını gösterir.

3. "A Cooperative Species": İşbirliğinin Evrimi

2000'lerin başında Bowles ve Gintis, iktisat ile evrimsel biyolojiyi birleştirirler.

• Grup Seçilimi (Group Selection): "Eğer herkes bencilse, neden toplumlar birbirine yardım ediyor?" sorusuna yanıt ararlar. Bowles, iş birliği yapan grupların, bencil gruplara göre hayatta kalma şansının daha yüksek olduğunu matematiksel olarak modeller.
• Gen-Kültür Eş-Evrimi: İnsanların genetik yapısının ve kültürel kurumlarının (örneğin mülkiyet hakları, paylaşım normları) binlerce yıl boyunca birbirini nasıl şekillendirdiğini anlatır. Bu, sınıf mücadelesini "antropolojik" bir zemine oturtmaktır.

4. Başyapıt: Microeconomics: Behavior, Institutions, and Evolution (2004)

Bu kitap, Bowles’un tüm hayatı boyunca öğrendiği neoklasik araçları, radikal hedefleri ve evrimsel bulguları birleştirdiği devasa bir sentezdir.

• Geleneksel Mikroya Alternatif: Bu kitapta artık Walrasçı denklemlerin yerini oyun teorisi, replicator dynamics (kopyalayıcı dinamikler) ve kurumsal analiz almıştır.
• Güç Hala Orada: Kitabın kalbinde yine "güç" vardır; ancak bu güç artık sadece patron-işçi arasında değil, tüm toplumsal etkileşimlerin içindedir.

Dördüncü Bölümün Özeti:

2010 yılına gelindiğinde Samuel Bowles, iktisadı biyoloji ve antropolojiyle evlendirmiş, bencil insan modelini yıkmış ve yerine "sosyal ve işbirlikçi" insanı koymuştur. Ancak o, bu teorik başarıyla yetinmeyecektir. Şimdi sıra, bu devasa birikimi tüm dünyanın nasıl iktisat öğrendiğini değiştirmek için kullanmaya gelmiştir.

 

V. Bölüm: Eğitimde Devrim ve "Yönetişim Üçgeni" (2010 - 2026)

1. CORE Econ Projesi: Müfredata İndirilen Darbe (2013- 2020)

2008 küresel finans krizi, ana akım iktisat eğitiminin (Econ 101) ne kadar yetersiz olduğunu ortaya koymuştu. Öğrenciler "Neden bize krizleri, eşitsizliği ve çevreyi anlatmıyorsunuz?" diye isyan ederken, Bowles ve Wendy Carlin bu boşluğu doldurmak için CORE (Curriculum Open Access Resources in Economics) projesini başlattılar.

• Tersine Müfredat: Klasik kitaplar "arz-talep" ile başlarken, CORE doğrudan "Kapitalist Devrim", "Teknoloji" ve "Eşitsizlik" ile başlar.
• Carlin-Bowles Sentezi: Wendy Carlin’in Yeni Keynesyen sistematiği ile Bowles’un radikal/kurumsalcı bakışı birleşti. İktisat artık bir "soyut denge" bilimi değil, gerçek dünya sorunlarını çözme aracı olarak yeniden tasarlandı.
• Küresel Yayılım: Oxford, UCL ve Sciences Po gibi dev kurumlar bu müfredata geçti. Bowles, 1973'te dışlandığı "ana akım"ın merkezine, ders kitaplarıyla geri döndü.

2. The Moral Economy ve Teşviklerin Sonu (2016)

Bowles, bu on yılın ortasında en etkili kitaplarından birini yayımladı. Burada, 2000'lerdeki deneysel çalışmalarını siyaset felsefesiyle harmanladı.

• Crowding Out (Dışlama): Maddi teşviklerin (para/ceza), insanların içsel motivasyonunu ve etik duygularını nasıl yok ettiğini ampirik olarak gösterdi.
• Mesaj: "İyi kanunlar, iyi yurttaşların yerine geçemez." İktisat politikası tasarlanırken, insanların sadece bencil olmadığı, sosyal normlara sahip olduğu gerçeği modelin dışına itilmemelidir.

3. "The Governance Triangle" ve Sivil Toplum (2020- 2025)

Pandemi dönemi ve sonrasında Bowles ve Carlin, iktisadi yönetişimi yeniden tanımladılar. Arayış, "Yönetişim Üçgeni" ile somutlaştı.

• Üçüncü Köşe: Standart iktisat bizi "Piyasa mı, Devlet mi?" ikilemine hapsederken; Bowles, "Sivil Toplum"u (topluluklar, aileler, sosyal ağlar) denkleme geri soktu.
• Uygulama: İklim krizi veya pandemi gibi devasa sorunların ne sadece piyasa fiyatlarıyla ne de devlet emirleriyle çözülebileceğini; yerel güvenin ve sosyal normların (sivil toplum) kritik olduğunu savundular.

4. 2026 Şubat: Equality’s Fate ve Final Sentezi

Bugün, 2026'nın başında Bowles, hayat boyu sürdürdüğü "Eşitsizlik neden kalıcıdır?" sorusunu nihai bir senteze kavuşturmak üzere.

• Entelektüel Miras: 87 yaşında olan Bowles, 1939'daki "aristokratik liberal" başlangıcından, 1970'lerdeki "radikal Marksist" dönemine ve 2026'daki "evrimsel yönetişim" analizine kadar tam bir daireyi tamamladı.
• 2026 İtibarıyla Durumu: Artık o, iktisadın sadece "zenginleşme" bilimi değil, "insan türünün hayatta kalma ve adil paylaşım" bilimi olduğunu kanıtlamış bir otorite olarak kabul ediliyor.

Genel Değerlendirme – İktisadın Vicdanı ve Bilimsel Dönüşümü

Samuel Bowles’un kariyeri, sadece bir bireyin akademik başarısı değil, aynı zamanda iktisat disiplininin son 60 yılda geçirdiği travmatik ve öğretici dönüşümün bir özetidir. Onun mirasını şu dört temel sütun üzerinden değerlendirebiliriz:

1. Metodolojik Cesaret: "Sistemi Kendi Silahıyla Vurmak"

Bowles’u "eski tüfek" radikallerden ayıran en büyük fark, ideolojik eleştiriyi matematiksel ve ampirik bir titizlikle birleştirmesidir. O, neoklasik iktisadın araç setini (oyun teorisi, optimizasyon, ekonometri) terk etmemiş; aksine bu araçları kullanarak ana akımın varsayımlarının (tam sözleşmeler, bencil birey, güçsüz piyasalar) gerçek dünyayı açıklayamayacağını ispatlamıştır. Bu, iktisat biliminde "içeriden bir devrim"dir.

2. Güç Kavramının İktisada İadesi

Walrasçı genel denge modelinin dışladığı "GÜÇ" (Power) kavramını, mikro iktisadi analizlerin kalbine yerleştirmiştir. "Eksik sözleşmeler" üzerinden kurduğu analiz, iş yerindeki hiyerarşinin sadece bir idari tercih değil, kapitalist birikimin temel bir gerekliliği olduğunu göstermiştir. Bu sayede, "Siyasal İktisat" (Political Economy) kavramındaki "Siyasal" ekini, retorik olmaktan çıkarıp analitik bir zorunluluk haline getirmiştir.

3. İnsan Doğasına Dair Yeni Bir Ontoloji

Bowles, iktisadı biyoloji ve antropoloji ile barıştırarak, Homo Economicus’un (bencil insan) dar kalıplarını kırmıştır. İnsan türünün "işbirlikçi" (cooperative) ve "özgecil" (altruistic) yanlarını ampirik olarak modellerken, bu özelliklerin kurumlar tarafından nasıl köreltilebileceğini (Crowding Out) göstermiştir. Bu, iktisat politikalarının sadece rakamlara değil, insan onuruna ve sosyal normlara da duyarlı olması gerektiği fikrini bilimsel bir zemine oturtmuştur.

4. Pedagojik Devrim ve CORE Mirası

Onun en kalıcı zaferi belki de Harvard’dan kovulmasına neden olan fikirlerin, bugün CORE Econ aracılığıyla dünyanın en prestijli üniversitelerinde "yeni standart" haline gelmesidir. İktisat eğitimini "fildişi kule"den indirip; eşitsizlik, iklim krizi ve kurumsal güç gibi "gerçek" sorunlarla başlatması, gelecek nesil iktisatçıların zihin haritasını kalıcı olarak değiştirmiştir.

Sonuç: 2026'dan Bakış

2026 yılı itibarıyla Bowles, iktisadın "soğuk ve mekanik" bir bilimden, "canlı, karmaşık ve ahlaki" bir sosyal bilime evrilmesindeki en kilit figürdür. Wendy Carlin ile kurduğu köprü, radikal fikirlerin ana akım içinde nasıl "çözüm odaklı" hale getirilebileceğinin dersidir.

Kaynakça                  

1. Klasik Radikal Dönem (Eğitim ve Sınıf)

• Bowles, S. (1969). Planning Educational Systems for Economic Growth. Harvard University Press. (Nijerya deneyiminden süzülen doktora tezi).
• Bowles, S., & Gintis, H. (1976). Schooling in Capitalist America: Educational Reform and the Contradictions of Economic Life. Basic Books. (Eğitim ve hiyerarşi üzerine olan başyapıtı).

2. Mikro İktisadın Yeniden İnşası (Güç ve Sözleşmeler)

• Bowles, S. (1985). "The Production Process in a Competitive Economy: Walrasian, Neo-Hobbesian, and Marxian Models". American Economic Review, 75(1), 16-36. (İş disiplini ve güç üzerine en önemli makalesi).
• Bowles, S., & Gintis, H. (1988). "Contested Exchange: Political Economy and Modern Economic Theory". American Economic Review, 78(2), 145-150. (Güç kavramının piyasa modeline girişi).
• Bowles, S., Gordon, D. M., & Weisskopf, T. E. (1983). Beyond the Waste Land: A Democratic Alternative to Economic Decline. Anchor Press. (Reaganomics eleştirisi ve demokratik ekonomi önerisi).

3. Evrimsel ve Davranışsal Dönüşüm

• Bowles, S. (2004). Microeconomics: Behavior, Institutions, and Evolution. Princeton University Press. (Post-Walrasçı mikro iktisat ders kitabı).
• Bowles, S., & Gintis, H. (2011). A Cooperative Species: Human Reciprocity and Its Evolution. Princeton University Press. (İnsan iş birliğinin evrimsel ve genetik kökenleri).
• Bowles, S. (2016). The Moral Economy: Why Good Incentives Are No Substitute for Good Citizens. Yale University Press. (Maddi teşviklerin ahlaki değerleri dışlaması üzerine).

4. CORE Projesi ve 2020 Sonrası (Güncel Dönem)

• The CORE Team (2017). The Economy: Economics for a Changing World. Oxford University Press. (Wendy Carlin ile öncülük ettiği yeni müfredat).
• Bowles, S., & Carlin, W. (2020). "Shrinking Capitalism: Components of a New Political Economy Paradigm". Oxford Review of Economic Policy.
• Bowles, S., & Carlin, W. (2024). "The Governance Triangle: Market, State, and Civil Society". (Sivil toplumu merkeze alan güncel yönetişim modelleri).
• Bowles, S. (2025/2026- Yayına Hazırlanan). Equality’s Fate: The Origins and Future of Economic Disparity and Political Hierarchy.

YouTube Söyleşileri: https://www.youtube.com/@ercaneren/streams

Samuel Bowles: Piyasa Sosyalizmi, Davranışsal Oyun Kuramı, Antropoloji ve Kompleksite -Burak Ünveren

https://www.youtube.com/watch?v=367D3RYbwMo

Samuel Bowles: Eski Araştırma Pencereleri ve Yeni Santa Fe Evreni- Alper Duman Söyleşisi

https://www.youtube.com/watch?v=eUFph6dwtO8