Keynes'in Mirasını Taşıyan Adam: Lorie Tarshis'in Sessiz Devrimi ve Dramatik Sonu
Keynes'in Mirasını Taşıyan Adam: Lorie Tarshis'in Sessiz Devrimi ve
Dramatik Sonu
Ercan Eren
Lorie Tarshis'in hikayesi, sadece bir iktisat ders kitabının hikayesi değil, aynı
zamanda Soğuk Savaş paranoyasının ve ideolojik baskının bilimin seyrini nasıl
değiştirdiğine dair çarpıcı bir destandır. Onun kaderi, modern iktisat
eğitiminin Keynesçilikten Neoklasik Senteze geçişindeki kırılma
noktasını temsil eder.
I. Cambridge'in Yankısı: Bir Devrimin Habercisi
Tarshis'in
akademik yolculuğu, 1930'larda İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'nde,
iktisat dünyasının kalbinin attığı yerde başladı. Genç bir Kanadalı akademisyen
olarak, bizzat John Maynard Keynes'in derslerine katıldı. O dönemde bu
dersler, Keynes'in başyapıtı İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi'nin
(The General Theory) henüz şekillenmekte olan devrimci fikirlerinin ilk
sunumlarıydı. Tarshis, sadece bir öğrenci değil, aynı zamanda Keynes'in
çekirdek çevresi (Kahn, Robinson, Sraffa) tarafından tartışılan
fikirlerin Kuzey Amerika'ya taşıyıcısı olmaya adaydı.
Bu deneyimden
güç alan Tarshis, bir misyonla ABD'ye döndü: Üniversite öğrencilerine, Büyük
Buhran'ın klasik iktisadın iddialarını çürüttüğünü ve artık aktif devlet
müdahalesine dayanan yeni bir ekonomik düşünce çağına girildiğini öğretmek.
II. Bir Ders Kitabı Doğuyor: Elements of Economics (1947)
1947 yılında,
Tarshis bu misyonu yerine getiren kitabı "Elements of Economics"'i
yayımladı. Kitabı, onu Paul Samuelson'dan bir yıl önce ABD pazarındaki en
popüler iktisada giriş kitabı yapacak olan devrimci unsurları içeriyordu:
- Net Keynesyen Odak: Kitap, temel iktisadi sorunun toplam talep yetersizliği ve
bunun yol açtığı kronik işsizlik olduğunu savunuyordu.
- Sosyal Politika Çağrısı: En tartışmalı yanı ise, hükümetin maliye politikaları (kamu
harcamaları) yoluyla ekonomiye müdahale etmesi ve tam istihdamı
hedeflemesi gerektiği yönündeki açık savunmasıydı. Bu, sadece bir ekonomik
çözüm değil, aynı zamanda güçlü bir sosyal politika duruşuydu.
Kitap, kısa
sürede akademik çevrelerde büyük ilgi görerek yüzlerce üniversite tarafından
kabul edildi. Ancak başarısı, aynı zamanda kaderini de mühürledi.
III. Linç Kampanyası: İdeolojinin Bilime Darbesi
Kitabın
popülaritesi, tam da ABD'de Soğuk Savaş'ın başlaması ve anti-komünist McCarthy
döneminin siyasi paranoyasının yükselişe geçtiği bir döneme denk geldi.
Ulusal
İmalatçılar Birliği (NAM) gibi güçlü muhafazakâr iş
çevreleri, Tarshis'in kitabını, Amerikan serbest piyasa kapitalizminin ruhuna
yönelik bir saldırı olarak gördüler. Linç kampanyası şu şekilde işledi:
- Etiketleme: Tarshis'in devlet müdahalesini savunan Keynesyen görüşleri, dönemin
siyasi ikliminde derhal "komünizmi teşvik eden" ve
"sosyalizmi savunan" fikirler olarak etiketlendi.
- Mali Baskı: NAM ve diğer örgütler, kitabı kullanan üniversitelerin mütevelli
heyetlerine ve yönetimlerine mektuplar gönderdi. Bu mektuplar, örtülü veya
açıkça mali bağışların ve fonların kesileceği tehdidini içeriyordu.
- Akademik Oto-Sansür: Bu finansal baskı, hızla bir "ürperme etkisi" (chilling
effect) yarattı. Üniversiteler, bütçelerini ve bağışçı ilişkilerini
riske atmamak için kitabı ders listelerinden hızla çıkarmaya
başladılar.
Tarshis'in
kitabı, satış başarısına rağmen, siyasi baskı nedeniyle adeta akademik bir kara
listeye alınarak piyasadan sessizce çekilmek zorunda kaldı. Bir iktisat ders
kitabının içeriği, ilk kez bu denli sert ve organize bir siyasi müdahaleye
maruz kalmıştı.
IV. İktisat Eğitimine Etkisi: Samuelson'ın Yükselişi
Tarshis'in
yaşadığı bu dram, iktisat eğitiminin geleceğini belirleyen kırılma noktası
oldu. Kitabın piyasadan çekilmesiyle ortaya çıkan büyük boşluk, Samuelson için
mükemmel bir zemin hazırladı:
- Zamanlama ve Güvenli Çözüm: Paul A. Samuelson'ın 1948 yılında çıkan Economics
kitabı, bu boşluğu dolduran tek ve en uygun alternatifti. Samuelson,
Tarshis gibi saf ve radikal Keynesçilik yerine, Neoklasik Sentez
olarak bilinen daha güvenli bir hibrit yaklaşım sundu. Bu sentez,
mikroekonomide serbest piyasa (klasik) ve makroekonomide devlet müdahalesi
(Keynesyen) fikirlerini uzlaştırarak, siyaseten daha az saldırılabilir bir
konumdaydı.
- Teknikleşme ve Nötralizasyon: Samuelson, kitabı matematiksel ve grafiksel analizlerle donatarak
iktisadı daha çok bir "mühendislik bilimi" gibi sundu. Bu
teknik dil, iktisadi tartışmaları siyasi tartışmaların uzağına çekerek,
bilime "nesnellik" perdesi sağlamlaştırdı.
V. Kalıcı Miras: Tek Seslilik ve Teknik İktisat
Tarshis'in
linç edilmesi, uzun vadede iktisat eğitimi üzerinde derin ve kalıcı izler
bıraktı:
- Çeşitliliğin Kaybı: İktisat müfredatında, Keynesçilik ve sosyal politika
tartışmaları içeren kitaplar yerini, otuz yılı aşkın süre boyunca
Samuelson'ın tekeline bıraktı. Bu durum, eleştirel ve heterodoks (ana akım
dışı) düşüncenin marjinalleşmesine yol açarak, öğrencilerin iktisadı tek
bir egemen çerçeveden öğrenmesine neden oldu.
- Akademik Korku: Tarshis'in yaşadıkları, akademisyenler arasında bir uyarı işareti
haline geldi. Ders kitaplarında siyasi olarak kışkırtıcı veya devletçi
fikirleri savunmaktan kaçınma eğilimi güçlendi.
- Eğitimin Değişimi: İktisat, politik ve sosyal felsefeden uzaklaşarak, daha çok teknik
modellemeye ve ampirik yöntemlere odaklanan bir disiplin haline
geldi. Bu dönüşümde, Tarshis'in dramatik vedasının yarattığı baskı
ortamının büyük bir payı vardır.
Tarshis,
iktisadi düşüncenin gücünü ve aynı zamanda politik baskı karşısındaki
kırılganlığını ispatlayan, modern iktisat eğitiminin sessizce yeniden yazıldığı
o kritik anın ismidir.
Kaynakça
1. Birincil Eserler (Tartışmanın Odağındaki Kitaplar)
- Tarshis, Lorie. Elements of Economics: An Introductory Analysis of the Economy of
the United States. New York: Farrar & Rinehart, 1947. (Tartışmanın
konusu olan Keynesyen ders kitabı.)
- Samuelson, Paul A. Economics: An Introductory Analysis. New York: McGraw-Hill,
1948. (Tarshis'in kitabının yerini alan ve piyasaya hâkim olan eser.)
- Keynes, John Maynard. The General Theory of Employment, Interest and Money. London:
Macmillan, 1936. (Tarshis'in kitabının teorik temeli.)
2. Siyasi ve
Akademik Arka Plan
- Schrecker, Ellen. No Ivory Tower: McCarthyism and the Universities. Oxford
University Press, 1986. (McCarthy döneminde Amerikan akademik kurumlarına
yapılan baskıları ve Tarshis’in yaşadığı süreci geniş bağlamda anlamak
için önemli bir kaynaktır.)
Yorumlar
Yorum Gönder